Samolot odrzutowy Bielik

W Muzeum Lotnictwa Polskiego w Krakowie stoi maszyna, która miała zrewolucjonizować polskie lotnictwo wojskowe. EM-10 Bielik to pierwszy polski samolot odrzutowy zaprojektowany i zbudowany przez prywatną firmę – efekt ambitnego projektu, który miał zastąpić legendarną Iskrę. Choć nigdy nie wszedł do produkcji seryjnej, prototyp tej maszyny pokazuje, na co było stać polskich konstruktorów na początku XXI wieku.

Polski odrzutowiec z prywatnej wytwórni

Historia Bielika zaczęła się w 1997 roku w Bielsku-Białej, w Zakładzie Remontów i Produkcji Sprzętu Lotniczego. Edward Margański, znany z konstrukcji szybowców akrobacyjnych Swift i Fox, postanowił stworzyć coś znacznie bardziej ambitnego – nowoczesny samolot szkolno-treningowy z napędem odrzutowym. Projekt miał być całkowicie kompozytowy, tani w produkcji i eksploatacji, a przy tym wystarczająco zaawansowany, by służyć jako latający symulator wielozadaniowych samolotów bojowych.

Prace ruszyły na dobre w 1999 roku. Zespół Margańskiego współpracował z doktorem Krzysztofem Kubrynskim z Politechniki Warszawskiej przy optymalizacji aerodynamiki. Samolot miał konstrukcję z kompozytu węglowo-epoksydowego – lekką, wytrzymałą i nowoczesną.

Niemalże gotowy prototyp pokazano publicznie we wrześniu 2001 roku. Pierwszy lot odbył się 4 czerwca 2003 roku na lotnisku w Mielcu. Jak to często bywa z prototypami, nie obyło się bez problemów – wystąpiły kłopoty ze sterownością podłużną i zbyt małym ciągiem silnika. Pięć dni później maszyna ponownie wzniosła się w powietrze z odpowiednio dobranym silnikiem General Electric CJ610-6.

Bielik był pierwszym polskim samolotem odrzutowym zaprojektowanym przez prywatną firmę – wcześniej takie projekty realizowały wyłącznie państwowe zakłady lotnicze.

Co miał oferować Bielik

W zamierzeniu konstruktorów Bielik miał występować w dwóch wersjach. Wersja wojskowa (oznaczona literą A) była przeznaczona do podstawowego i zaawansowanego szkolenia pilotów – od nauki latania po akrobacje lotnicze. Choć samolot nie miał być wyposażony w ciężkie uzbrojenie, planowano zamontować w nim pokładowy system symulacji walki powietrznej. Ten system miał imitować pracę stacji radiolokacyjnej, zasobników nawigacyjno-celowniczych i systemów samoobrony. Dzięki temu przyszli piloci myśliwców mogliby trenować bez kosztów związanych z prawdziwym uzbrojeniem.

Maszyna miała zastąpić samoloty TS-11 Iskra i być wyposażona w cyfrowy system sterowania fly-by-wire. Wersja cywilna (B) planowana była głównie do akrobacji i przelotów na średnie odległości.

Od prototypu do muzealnej ekspozycji

Mimo obiecującego startu projekt nie doczekał się kontynuacji. Bielika oblatano, przeprowadzono testy, ale na seryjną produkcję zabrakło środków i zainteresowania ze strony wojska. Prototyp trafił ostatecznie do zbiorów Muzeum Lotnictwa Polskiego.

W lutym 2022 roku odbyło się oficjalne przyjęcie Bielika do kolekcji muzeum. Wydarzenie miało szczególny charakter – obecny był sam Edward Margański oraz pozostali członkowie zespołu konstrukcyjnego: Andrzej Izdebski i Włodzimierz Mysłowski. Dla konstruktora było to spełnienie marzeń – jego dzieło trafiło do narodowej kolekcji obok innego samolotu jego projektu, Małgosi.

Co można zobaczyć w muzeum

Bielik stoi w Gmachu Głównym Muzeum Lotnictwa Polskiego przy al. Jana Pawła II 39 w Krakowie. To imponująca maszyna o smukłej sylwetce, z charakterystyczną kompozytową konstrukcją. Kadłub wykonany z węglowo-epoksydowego kompozytu kontrastuje z metalową tylną sekcją. Widać hermetyczną kabinę z fotelami wyrzucanymi – detal, który podkreśla wojskowe przeznaczenie prototypu.

Samolot eksponowany jest w towarzystwie innych polskich konstrukcji, co pozwala porównać różne podejścia do projektowania maszyn latających. Obok Bielika można zobaczyć wspomniany samolot Małgosia, również autorstwa Margańskiego, oraz dziesiątki innych historycznych i współczesnych statków powietrznych.

Muzeum posiada jedną z największych kolekcji lotniczych w Europie – ponad 200 samolotów i śmigłowców oraz tysiące eksponatów związanych z historią lotnictwa.

Dla kogo ta atrakcja

Bielik zainteresuje przede wszystkim miłośników lotnictwa i techniki. To rzadka okazja, by z bliska obejrzeć prototyp nowoczesnego samolotu odrzutowego – maszyny, która nigdy nie poszła w serię, ale pokazuje możliwości polskiej myśli konstrukcyjnej. Osoby fascynujące się inżynierią docenią kompozytową konstrukcję i rozwiązania techniczne zastosowane w projekcie.

Rodziny z dziećmi również znajdą tu coś dla siebie, choć warto pamiętać, że Bielik to tylko jeden z wielu eksponatów muzeum. Same dzieci mogą być bardziej zainteresowane większymi maszynami lub interaktywnymi ekspozycjami dostępnymi w innych częściach placówki.

Informacje praktyczne – bilety, godziny otwarcia, dojazd

Ceny biletów do Muzeum Lotnictwa Polskiego (aktualne na 2026 rok): bilet normalny kosztuje około 30 zł, ulgowy 20 zł. Dostępne są bilety rodzinne i grupowe. W pierwsze niedziele miesiąca wstęp jest bezpłatny.

Godziny otwarcia: muzeum czynne jest od wtorku do niedzieli w godzinach 9:00-17:00 (w sezonie letnim do 19:00). Poniedziałki to dzień wolny od zwiedzania.

Dojazd: Muzeum znajduje się przy al. Jana Pawła II 39, w dzielnicy Czyżyny. Z centrum Krakowa najwygodniej dojechać tramwajem – linie 4, 10, 20 i 52 zatrzymują się w pobliżu. Dla zmotoryzowanych dostępny jest parking przy muzeum. Z Dworca Głównego to około 15 minut jazdy komunikacją miejską.

Czas zwiedzania: Sam Bielik można obejrzeć w kilka minut, ale warto zarezerwować co najmniej 2-3 godziny na całe muzeum. Kolekcja jest naprawdę obszerna, a wiele eksponatów zasługuje na uwagę.

Muzeum oferuje również przewodniki audio i możliwość zwiedzania z przewodnikiem – szczególnie polecane dla osób, które chcą poznać szczegóły techniczne i historie poszczególnych maszyn. Warto sprawdzić aktualne informacje na stronie muzeumlotnictwa.pl przed wizytą, gdyż godziny otwarcia mogą się zmieniać w zależności od sezonu i wydarzeń specjalnych.