W centrum Rabki-Zdroju, tuż obok rynku, stoi modrzewiowy kościół, który od niemal dziewięciu dekad pełni funkcję muzeum etnograficznego. To właśnie tutaj, w zabytkowej świątyni z początku XVII wieku, mieści się Muzeum im. Władysława Orkana – miejsce, gdzie można poznać kulturę Górali Zagórzańskich i sąsiednich grup góralskich. Nie jest to kolejna wystawa ludowa z przypadkowymi eksponatami, ale starannie zgromadzona kolekcja, która od 1936 roku dokumentuje życie i tradycje podhalańskich społeczności.
- autentyczne eksponaty z XIX i XX wieku
- unikalne stroje ludowe i rzemiosło
- zachwycająca architektura drewniana
- wiekowe drzewa otaczające muzeum
- działalność badawcza na rzecz kultury tradycyjnej
Historia kościoła i narodziny muzeum
Modrzewiowy kościół pw. św. Marii Magdaleny powstał w latach 1600-1606, zastępując wcześniejszą świątynię z 1565 roku, która została zniszczona przez pożar lub powódź. To był pierwszy kościół w Rabce, wzniesiony dzięki fundacji kasztelana krakowskiego Spytka Wawrzyńca Jordana. Konsekracji dokonał w 1634 roku biskup krakowski Tomasz Oborski, a siedem lat później wokół świątyni założono cmentarz.
Pomysł przekształcenia starego kościoła w muzeum zrodził się w 1928 roku w głowach członków Polskiego Towarzystwa Tatrzańskiego – Oddział Rabka. Osiem lat zajęło przygotowanie placówki do otwarcia, które nastąpiło uroczyście w sierpniu 1936 roku. Od tamtej pory muzeum nieprzerwanie gromadzi, konserwuje i udostępnia zwiedzającym przedmioty związane z kulturą materialną i duchową regionu.
W 2016 roku muzeum otrzymało Brązowy Medal „Zasłużony Kulturze Gloria Artis” w dziedzinie muzealnictwa – uznanie dla dziewięciu dekad pracy nad ochroną dziedzictwa kulturowego Podhala.
Co zobaczysz w zbiorach muzealnych
Ekspozycja mieści się w wieży-dzwonnicy zabytkowego kościoła, co nadaje zwiedzaniu szczególny klimat. Zgromadzone tu przedmioty pochodzą głównie z XIX i XX wieku, dokumentując życie codzienne kilku grup góralskich: Zagórzan, Podhalan, Kliszczaków, Babiogórców oraz Górali Białych.
W kolekcji znajdziesz stroje ludowe z charakterystycznymi hafciarzami i ozdobami, narzędzia gospodarcze używane w pasterskich gospodarstwach, przedmioty kultu religijnego oraz wyroby rzemieślnicze. Eksponaty odznaczają się nie tylko wartością etnograficzną, ale również walorami artystycznymi – wiele z nich to prawdziwe dzieła sztuki ludowej. Nie każdy wie, że muzeum od lat prowadzi też działalność badawczą, dokumentując zanikające elementy kultury tradycyjnej.
Poza samą ekspozycją warto zwrócić uwagę na wnętrze kościoła z zachowanymi elementami wystroju sakralnego oraz drewnianą konstrukcję budowli. Modrzewiowe belki i deski przetrwały ponad cztery stulecia, co samo w sobie robi wrażenie.
Otoczenie muzeum – wiekowe drzewa i stare mury
Spacer wokół muzeum to osobna atrakcja. Świątynię otaczają potężne lipy i dęby posadzone w 1637 roku – to pomniki przyrody, które pamiętają czasy, gdy Rabka była niewielką górską wsią. W murze z 1744 roku umieszczono stacje drogi krzyżowej, a na terenie dawnego cmentarza przetrwały trzy zabytkowe nagrobki.
To spokojne miejsce, gdzie można odpocząć od turystycznego zgiełku centrum uzdrowiska. Latem w cieniu starych drzew panuje przyjemny chłód, a cała okolica emanuje atmosferą dawnych czasów.
Wiekowe drzewa wokół muzeum to jedne z najstarszych żywych świadków historii Rabki – rosną tu od prawie czterech stuleci.
Święta Kultury Góralskiej i inne wydarzenia
Muzeum nie jest martwą instytucją zamkniętą w przeszłości. Od 2000 roku placówka organizuje dwa cykliczne wydarzenia kulturalne. Pierwsze to Święta Kultury Góralskiej – imprezy poświęcone tradycjom regionu pokazywanym w szerszym, europejskim kontekście. Drugie to Święta Kultury Orkanowskiej, podczas których spotykają się ludzie działający w kręgu twórczości patrona muzeum, pisarza i działacza ludowego Władysława Orkana.
W zabytkowym kościele regularnie odbywają się też koncerty muzyki organowej, które wykorzystują historyczne wnętrze świątyni jako naturalną salę koncertową. Muzeum organizuje również jarmarki ludowe, warsztaty rzemiosła tradycyjnego i spotkania edukacyjne.
Dla kogo jest to miejsce
Muzeum trafi w gusta przede wszystkim miłośników kultury ludowej i etnografii. Jeśli interesuje cię, jak żyli górale sto czy dwieście lat temu, jakie nosili stroje i jakimi narzędziami pracowali – to właściwe miejsce. Ekspozycja nie jest wielka, więc nie przytłacza nadmiarem informacji, co docenią osoby preferujące kameralne muzea.
Rodziny z dziećmi również znajdą tu coś dla siebie, choć najmłodsi mogą się nieco nudzić, jeśli nie są zainteresowani historią. Muzeum organizuje lekcje muzealne, co może być ciekawą formą edukacji dla grup szkolnych.
Warto zajrzeć tu również ze względów architektonicznych – zabytkowy drewniany kościół sam w sobie jest cennym przykładem budownictwa sakralnego z początku XVII wieku. Dla osób zwiedzających Rabkę-Zdrój to dobry punkt programu, zwłaszcza w pochmurny dzień, gdy nie sprzyja wędrówkom po górach.
Informacje praktyczne – ceny, godziny, dojazd
Muzeum znajduje się przy ulicy Sądeckiej 6, kilka minut spaceru od centrum Rabki-Zdroju. Z rynku wystarczy skierować się w stronę kościoła – charakterystyczna drewniana bryła z wieżą jest dobrze widoczna.
Godziny otwarcia zależą od sezonu. W okresie wakacyjnym (lipiec-sierpień) muzeum czynne jest codziennie od 9:00 do 17:00. Od września do kwietnia zwiedzać można od wtorku do niedzieli w godzinach 9:00-16:00, a w maju i czerwcu również codziennie 9:00-16:00. W poniedziałki poza sezonem letnim muzeum jest nieczynne.
Cena biletu normalnego wynosi 10 zł, ulgowego 7 zł. Dostępne są również lekcje muzealne w cenie 10 zł od osoby – warto wcześniej umówić się telefonicznie pod numerem (18) 267 62 89 lub (18) 267 67 47.
Dojazd do Rabki-Zdroju nie sprawia problemów – uzdrowisko leży przy drodze krajowej nr 28 łączącej Nowy Targ z Mszaną Dolną. Z Krakowa to około godziny jazdy samochodem, z Zakopanego nieco ponad pół godziny. Regularnie kursują tu również autobusy PKS z większych miast regionu.
Na zwiedzanie muzeum wystarczy zarezerwować około 45 minut do godziny. Jeśli chcesz spokojnie obejrzeć eksponaty, przeczytać opisy i pospacerować po otoczeniu, warto zaplanować nieco więcej czasu. Muzeum można połączyć z wizytą w pobliskim Parku Zdrojowym czy spaceru po centrum uzdrowiska – wszystko znajduje się w niewielkiej odległości.
Muzeum działa już 90 lat – w 2026 roku placówka obchodzi jubileusz i przygotowuje nowe wystawy dzięki dofinansowaniu z Ministerstwa Kultury.
Kontakt z muzeum: [email protected], www.muzeum-orkana.pl. Więcej informacji o aktualnych wystawach i wydarzeniach kulturalnych znajdziesz na stronie internetowej placówki lub profilu na Facebooku.