Monumentalny budynek z jasnego kamienia przy dolnych Krupówkach to dom dla ponad tysiąca eksponatów opowiadających historię Tatr, Podhala i samego Zakopanego. Muzeum Tatrzańskie działa od 1889 roku i jest jedną z najstarszych instytucji muzealnych w Polsce. Po gruntownym remoncie zakończonym w 2022 roku znów można przejść przez oryginalne drzwi z góralskiej chaty z 1905 roku i zanurzyć się w świecie podhalańskiej kultury.
Wartość tego miejsca tkwi w jego autentyczności – to nie jest kolejna turystyczna atrakcja sklecona na potrzeby odwiedzających. To efekt ponad stuletniej pracy zbieraczy, pasjonatów i naukowców, którzy systematycznie gromadzili wszystko, co związane z regionem.
- ponad 1400 unikalnych eksponatów
- autentyczne wnętrza góralskich izb
- fascynująca kolekcja fauny i flory
- architektura w stylu zakopiańskim
- historia sięgająca XIX wieku
Historia muzeum – od prywatnej kolekcji do narodowej instytucji
Wszystko zaczęło się od doktora Tytusa Chałubińskiego, który jako pierwszy docenił walory lecznicze i turystyczne Zakopanego. W 1888 roku powstało Towarzystwo Muzeum Tatrzańskiego, a rok później oficjalnie powołano do życia samo muzeum. Pierwsza siedziba mieściła się w wynajętym domu Jana Krzeptowskiego przy Krupówkach.
Obecny gmach to dzieło dwóch wybitnych architektów – Stanisława Witkiewicza i Franciszka Mączyńskiego. Podobno tak długo nie mogli dojść do porozumienia w kwestii projektu, że musiała mediować między nimi Bronisława Dłuska. Kamień węgielny poświęcono w 1913 roku, ale budowa z przerwami trwała aż do 1922 roku, kiedy oficjalnie otwarto budynek dla zwiedzających. Pełne zakończenie prac nastąpiło dopiero w 1924 roku.
Gmach Muzeum Tatrzańskiego to jedna z nielicznych realizacji murowanej architektury w stylu zakopiańskim. Większość budynków w tym stylu to konstrukcje drewniane, stąd monumentalny kamienny budynek przy Krupówkach jest wyjątkowy.
Muzeum powstało jako inicjatywa społeczna, bez subwencji lokalnych władz Galicji. Wszystko opierało się na darowiznach i pasji zbieraczy.
Co zobaczysz w gmachu głównym – ekspozycja stała
Nowa wystawa stała po remoncie z 2022 roku dzieli się na trzy główne części: przyrodniczą, etnograficzną i historyczną. Łącznie prezentowanych jest około 1400 eksponatów.
Część przyrodnicza bazuje na kolekcji doktora Chałubińskiego. Znajdziesz tu liczne skały i minerały tatrzańskie – granity, wapienie, kwarce. Ekspozycja tłumaczy piętrowe rozmieszczenie roślinności w Tatrach, pokazując jak zmienia się flora w zależności od wysokości. Kolekcja fauny to około 230 gatunków wypchanych zwierząt – głównie ssaków i ptaków. Świstak, niedźwiedź, kozica – wszystko to co można spotkać w górach, tu stoi za szkłem.
Etnograficzna część ekspozycji zaczyna się od prawdziwych drzwi z góralskiej chaty z 1905 roku. Po ich przekroczeniu wchodzi się w zrekonstruowane wnętrza tradycyjnych izb – czarnej i białej komory. Różnica między nimi? Czarna to ta z paleniskiem bez komina, gdzie dym wychodził przez otwory w dachu.
Dalej prezentowane są różne formy gospodarki na Podhalu – myślistwo, pasterstwo, rolnictwo. Są tu haftowane gorsety góralskie, barwne spódnice, łyżniki i formy na oscypki, dudy i gęśle podhalańskie. Osobna część poświęcona jest malarstwu na szkle – tej charakterystycznej dla regionu dziedzinie plastyki, która do dziś fascynuje kolekcjonerów.
Trzecia sekcja to historia Podhala, Zakopanego i tatrzańskiego turyzmu. Pokazuje jak z małej wsi pasterskiej rozwinęło się jedno z najważniejszych polskich kurortów górskich.
Dla kogo jest to miejsce
Muzeum sprawdzi się praktycznie dla każdego, kto chce zrozumieć Zakopane i Tatry głębiej niż tylko z perspektywy kolejki na Kasprowy. Rodziny z dziećmi znajdą tu wypchane zwierzęta, które fascynują młodszych widzów. Miłośnicy historii i etnografii mogą spędzić tu spokojnie dwie godziny, czytając opisy i przyglądając się detalom strojów czy narzędzi.
Dla osób zainteresowanych architekturą sam budynek jest atrakcją – to rzadki przykład murowanego stylu zakopiańskiego. Warto zwrócić uwagę na smukłe okna i zdobione attyki.
Jeśli pogoda w górach nie dopisuje, muzeum to świetny plan B. Klimatyzowane wnętrza i ciekawa ekspozycja pozwolą przetrwać deszczowy dzień bez nudy.
Filie muzeum – więcej niż jeden budynek
Muzeum Tatrzańskie to nie tylko gmach główny. Instytucja prowadzi 11 oddziałów – siedem w samym Zakopanem i po jednym w Chochołowie, Czarnej Górze, Jurgowie i Łopusznej.
Najbardziej znana filia to Willa Koliba przy ulicy Kościeliskiej – Muzeum Stylu Zakopiańskiego. To jedyne w Polsce miejsce, gdzie można poznać historię pierwszej teoretycznie opracowanej koncepcji polskiego stylu narodowego opartego na budownictwie góralskim. Koliba to pierwszy dom zaprojektowany przez Witkiewicza w tym stylu.
Inna ciekawa filia to Willa Oksza przy ulicy Zamoyskiego 25. Budynek zaprojektowany jesienią 1894 roku dla urzędnika górniczego Wincentego Kossakowskiego był trzecim domem Witkiewicza w stylu zakopiańskim. Obecnie mieści się tam wystawa pokazująca inspiracje stylu zakopiańskiego – regionalną architekturę, sztukę ludową i rzemiosło.
Pierwsze okazy fauny tatrzańskiej trafiły do muzeum za pośrednictwem doktora Chałubińskiego – około 400 sztuk z kolekcji Antoniego Kocyana. Zbiory etnograficzne podarował Stanisław Drohojowski w 1889 roku, a później wzbogacali je kolejni darczyńcy, w tym Maria i Bronisław Dembowscy.
Informacje praktyczne – bilety, godziny otwarcia, dojazd
Gmach główny przy Krupówkach 10 jest otwarty od wtorku do niedzieli. We wtorki, czwartki i niedziele muzeum czynne jest w godzinach 10:00-18:00, w piątki i soboty od 11:00 do 19:00. Poniedziałki to dzień wolny. Ostatnie wejście możliwe jest pół godziny przed zamknięciem.
Ceny biletów: normalny kosztuje około 20-25 złotych, ulgowy to około 12-15 złotych (aktualne ceny najlepiej sprawdzić na stronie muzeumtatrzanskie.pl). Dostępne są też bilety łączone na kilka filii – na przykład bilet na Willę Koliba i Chatę Gąsieniców-Sobczaków to około 22 złotych normalny i 12 złotych ulgowy. W każdą niedzielę wstęp jest wolny.
Dojazd jest banalnie prosty – muzeum stoi przy głównej ulicy Zakopanego, przy dolnych Krupówkach. Jeśli mieszkasz w centrum, dojdziesz piechotą w kilka minut. Z dworca autobusowego to około 15 minut spaceru Krupówkami w stronę Gubałówki. Jeśli przyjeżdżasz samochodem, najbliższe parkingi znajdują się w okolicy Krupówek, choć znalezienie miejsca w sezonie może być wyzwaniem.
Ile czasu zarezerwować na zwiedzanie
Samo przejście przez ekspozycję i pobieżne obejrzenie eksponatów zajmie około godziny. Jeśli jednak chcesz czytać opisy, przyjrzeć się detalom strojów ludowych czy poszczególnym minerałom, zaplanuj spokojnie półtorej do dwóch godzin. Muzeum nie jest przytłaczająco duże, więc nie grozi tu zmęczenie nadmiarem wrażeń jak w niektórych wielkich instytucjach.
Warto połączyć wizytę w gmachu głównym z którąś z filii – szczególnie Willą Koliba, która znajduje się niedaleko przy ulicy Kościeliskiej. Na obie lokalizacje razem trzeba zarezerwować około trzech godzin.
Kontakt: [email protected], telefon 18 20 152 05 wewn. 20. Pełna oferta i aktualności dostępne na stronie muzeumtatrzanskie.pl.