Zapora w Niedzicy to masywna budowla ziemna, która zamknęła wody Dunajca i stworzyła rozległe Jezioro Czorsztyńskie. Wznosi się na 56 metrów i rozciąga na ponad 400 metrów długości, a jej korona to jeden z najlepszych punktów widokowych w Pieninach. Stamtąd widać oba zamki – w Niedzicy i Czorsztynie – turkusową taflę jeziora i pasma górskie wokół.
To miejsce, gdzie technika spotyka się z krajobrazem. Można tu przejść się po koronie zapory i zajrzeć do środka z przewodnikiem, żeby zobaczyć jak działa elektrownia wodna.
- najwyższa zapora ziemna w Polsce
- spektakularne widoki na jezioro
- możliwość zwiedzania wnętrza zapory
- bliskość zamków w Niedzicy i Czorsztynie
- doskonała baza wypadowa dla rodzin
Budowa która trwała ponad 20 lat
Prace rozpoczęły się w 1975 roku, a zakończyły dopiero w 1997. Przez te dwie dekady inwestycja budziła ogromne kontrowersje – z jednej strony miała chronić przed powodziami i dostarczać energię, z drugiej zalała część wsi i zmieniła pienińską dolinę nie do poznania. Ekologowie i anarchiści organizowali protesty, ale ostatecznie projekt dokończono.
Pierwsze sprawdzenie przyszło szybko. Już w lipcu 1997 roku zapora powstrzymała wielką powódź, która mogła zniszczyć okoliczne miejscowości. Od tamtej pory zbiornik retencyjny gromadzi wodę, reguluje poziom Dunajca i produkuje prąd o mocy 93 MW.
Zapora w Niedzicy to najwyższa w Polsce zapora ziemna z centralnym uszczelnieniem glinowym. Usypana została z miejscowych żwirów i otoczaków, ale jej rdzeń stanowi glina umieszczona w centralnej części korpusu. Od strony jeziora dodatkowo zabezpieczają ją 30-centymetrowe płyty betonowe.
Co zobaczysz na zaporze
Spacer po koronie zapory to główna atrakcja. Można tam wejść bezpłatnie przez cały rok, choć rowerów nie wolno na niej jeździć – trzeba je prowadzić. Z wysokości kilkudziesięciu metrów rozciąga się panorama na Jezioro Czorsztyńskie o powierzchni 1200 hektarów, które ciągnie się na ponad 12 kilometrów.
Po jednej stronie widać zamek w Niedzicy, po drugiej – ruiny zamku w Czorsztynie. Dalej ciągną się Pieniny, Magura Spiska i okoliczne pasma. W sezonie letnim bywa tu tłumnie, bo to jedno z najbardziej fotografowanych miejsc w okolicy.
Dla tych którzy chcą zobaczyć więcej jest możliwość zwiedzania wnętrza zapory z przewodnikiem. Trasa prowadzi przez galerię kontrolną wydrążoną w skale – tam widać jak naprawdę działa cała konstrukcja. Wejście do środka wymaga wcześniejszej rezerwacji pod numerem 519 337 106 lub 18/2610144. Uwaga – nie można wnosić plecaków, aparatów fotograficznych ani telefonów.
Jezioro Czorsztyńskie i okolice
Zapora to punkt wyjścia do dalszych atrakcji. Tuż obok znajduje się przystań, skąd wypływają statki turystyczne oferujące rejsy po jeziorze. Z pokładu widać te same zamki i góry, ale z zupełnie innej perspektywy.
Nad brzegiem jeziora ciągną się ścieżki spacerowe i rowerowe. Są też miejsca do pikników, punkty gastronomiczne i plaże. Niedzica to dobra baza wypadowa dla rodzin – można tu spędzić cały dzień łącząc wizytę na zaporze ze zwiedzaniem zamku Dunajec, spacerem nad wodą czy rejsem statkiem.
Legenda głosi, że kiedyś w tym miejscu rozlewało się ogromne Jezioro Dunaj, które oblewało całe Tatry. Bolesław Chrobry miał przekopać skałę pod Czorsztynem i spuścić wodę, która uciekła Dunajcem w dal. Gdy dno wyschło, ukazała się piękna dolina nowotarską.
Dla kogo to miejsce
Zapora sprawdzi się praktycznie dla każdego. Rodziny z dziećmi docenią krótką, bezpieczną trasę i edukacyjny charakter wizyty – można opowiedzieć dzieciom jak powstaje prąd z wody, jak działa tama, dlaczego jezioro chroni przed powodzią. Są tu też interaktywne wystawy typu „Obraz 3D Moc Żywiołów w Niedzicy”.
Miłośnicy techniki i historii znajdą tu ciekawą budowlę hydrotechniczną o nietypowej konstrukcji. Fotografowie dostaną widoki na zamki i góry z kilkudziesięciu metrów wysokości. Osoby szukające spokojnego spaceru mogą przejść się po koronie zapory tam i z powrotem – to jakieś 800 metrów w obie strony.
Warto wiedzieć że od parkingu przy samej zaporze trzeba pokonać sporo schodów żeby wejść na górę. Dla osób z problemami z poruszaniem się może to być utrudnienie.
Jak dojechać i gdzie zaparkować
Zapora znajduje się we wsi Niedzica-Zamek, w pobliżu granicy ze Słowacją. Z Krakowa to około 100 kilometrów, z Zakopanego – niecałe 40. Dojazd samochodem jest prosty – najpierw drogą krajową nr 7 w kierunku Zakopanego, potem skręt w Nowy Targ na drogę 969 przez Czorsztyn do Niedzicy.
Przy zaporze jest kilka prywatnych parkingów. W sezonie szybko się zapełniają, więc lepiej przyjechać wcześniej. Ceny wahają się od 7 złotych za dwie godziny do 15 złotych za cały dzień (dane z 2023 roku). Jeden z popularnych parkingów znajduje się przy Karczmie Zadyma (GPS: 49.417947, 20.317902).
Inny parking, bardziej kameralny, leży bliżej wejścia na teren zapory i elektrowni (dane GPS dostępne u lokalnych przewodników). Ma dodatkowy plus – znajduje się przy Jeziorze Sromowieckim, więc zaraz po wyjściu z samochodu widać wodę i góry.
Praktyczne informacje
Wstęp na koronę zapory: bezpłatny, dostępny cały rok
Zwiedzanie wnętrza zapory: tylko z przewodnikiem po wcześniejszej rezerwacji, tel. 519 337 106 lub 18/2610144. Ceny i dokładne godziny najlepiej ustalić telefonicznie.
Parking: 7-15 zł w zależności od czasu postoju i miejsca
Ile czasu przeznaczyć: Sam spacer po koronie to 30-40 minut. Z rejsem statkiem, wizytą w zamku i spacerem nad jeziorem można tu spędzić pół dnia lub cały dzień.
Co zabrać: Na koronę zapory można wejść z aparatem i telefonem. Do zwiedzania wnętrza – żadnych plecaków, aparatów ani telefonów.
Dostępność: Korona zapory jest dostępna dla pieszych, ale od parkingu prowadzą liczne schody. Rowerzyści muszą prowadzić pojazdy.
Po przejściu przez zaporę, po drugiej stronie, jest niewiele infrastruktury – głównie chatka z lokalnymi produktami spożywczymi. Nie ma rozbudowanych ścieżek wokół dolnego zbiornika, więc po dotarciu na drugą stronę trzeba wrócić tą samą drogą.